Lãnh Mỹ A - “Nữ hoàng” lụa Việt

27/12/2017 10:44

Óng ả và huyền bí, lãnh Mỹ A là kết tinh từ tằm tơ cây cỏ, từ gió, nắng và nước cùng rất nhiều công phu của nghề dệt lụa truyền thống.  Trên nền chất liệu quý giá đó, nhà thiết kế Công Trí đã kể nên câu chuyện lãnh Mỹ A theo cách riêng đầy mộng tưởng.

Được coi là nữ hoàng của các loại tơ tằm, lãnh Mỹ A là niềm tự hào một thời của xứ lụa Tân Châu, An Giang. Chất liệu lụa nhẹ mướt, mát lạnh lướt trên từng ngón tay, đen óng ả, mùa hè mát rượi và mùa đông thì ấm áp, với mùi thơm mộc từ quả mặc nưa dùng để nhuộm mãi vương vấn trên từng thớ sợi.  Nhưng lãnh Mỹ A nổi tiếng từ đầu thế kỷ 20 mai một dần qua những biến cố của lịch sử, và đầu những năm 1980, cầm cự không nổi, gia đình dệt lãnh cuối cùng là ông Tám Lăng phải đóng khung cửi. Chỉ tới những năm 1990 gia đình mới khôi phục nghề dệt  lãnh. Tằm Tân Châu không còn, nhưng lãnh Mỹ A lại được dệt nên từ loại tơ tự nhiên tốt nhất mà giống tằm gốc Phú Sỹ (Nhật Bản) nhả ra, những sợi tơ nuột nà không mối nối để cho ra loại lụa chất lượng thượng hạng, đủ tiêu chuẩn lên đồ cho các thương hiệu xa xỉ trên thế giới.


Quá trình dệt nhuộm ra tấm lãnh Mỹ A vô cùng cầu kỳ, đòi hỏi công phu, kinh nghiệm và sự kiên nhẫn của những người thợ. Mỗi khung dệt được mắc mười mấy nghìn sợi tơ ngang dọc, người thợ dệt không thể rời mắt một giây để tránh lỗi, làm sao cho cả tấm vải như dệt nên từ một sợi tơ duy nhất. Dệt xong lãnh được đem luộc cho ra hết chất keo tằm rồi mới mang nhuộm. Màu đen tuyền của lãnh Mỹ A là từ trái mặc nưa. Chẳng ai biết thứ trái mọc lên từ những vùng đất khô cằn bén duyên với lãnh tự thuở nào, nhưng chỉ có nhựa mặc nưa và công sức dãi dầu của người thợ mới đem lại cho lãnh màu đen sâu thẳm, huyền hoặc. Trái mặc nưa xay ra có mùi thơm thơm của thiên nhiên, 100 kg trái sẽ đủ nhựa nhuộm một cây lụa 20m. Cây lụa được nhúng vào thùng nhựa mặc nưa, từng thước một, rồi đem phơi trong nắng sớm. Lụa phải nhuộm đủ 6 da, riêng da thứ nhất mất 9 ngày với 27 lần phơi nhuộm như thế. Lụa không chịu được nắng gắt, cũng không chịu được sấy, chỉ có phơi trên đồng cỏ với nắng nhẹ và gió trời. Giữa các lần nhuộm và phơi, lãnh được giặt bằng nước sông Mekong để loại hết phần nhựa thừa trên mặt vải. Từ da thứ 4 trở đi, vải được mang đập cho vỡ thớ, để mặc nưa ngấm sâu vào tận lõi tơ, cho màu vải bền, bóng, đẹp. Chỉ những người thợ giàu kinh nghiệm mới đảm nhiệm công đoạn này. Các công đoạn làm lụa cũng tỉ mỉ và tương tự như làm sơn mài, hiệu ứng lụa lên cũng đẹp như thế nên lãnh Mỹ A còn được gọi là lụa sơn mài. Toàn bộ chu trình nhuộm mất tới 45 ngày nếu có nắng liên tục, với gần 100 lần nhuộm, 20 lần giặt và 10 lần đập, còn tính cả lúc dệt là tới 4 tháng, để cuối cùng cho ra những thước lãnh Mỹ A trơn óng, mềm mượt, đen nhưng nhức, càng dùng càng bóng, có cái ấm áp của nắng, cái mơn man của gió trời và cảm giác tuôn chảy của nước sông trên từng vuông lụa, vì thế mỗi thước lụa như mang cả  thời gian, không gian trong đó.


Ngày trước, bộ áo dài hay tấm áo bà ba lãnh Mỹ A thực sự là báu vật, là sự xa xỉ chỉ dành cho các bà các cô trong những gia đình giàu có. Giờ đây được hồi sinh, nhưng lãnh Mỹ A vẫn là thứ vải sang quý, bởi ít người làm và làm ra được những thước lụa đen ấy thì quá mất công, chỉ vài người thợ đau đáu với nghề truyền thống cha ông mới còn theo đuổi. Gần 20 năm qua, Hanoia – nhà chế tác sơn mài cao cấp đầu tiên của Việt Nam, đã cam kết đồng hành cùng nghệ nhân Tám Lăng và người con trai nối nghiệp ông, anh Nguyễn Hữu Trí để giữ lấy nghề dệt lãnh Mỹ A. Cùng chung tâm huyết giữ gìn và phát huy những nghề xưa cũ, những giá trị văn hóa truyền thống, trong những năm qua, Hanoia đã không ngừng nỗ lực để mang lãnh Mỹ A tới những nhà mốt nổi tiếng trên thế giới, để giới thiệu với họ một chất liệu độc đáo, vừa mềm như lụa, vừa đanh như giấy lại vừa bền bóng như da. Nó tạo nguồn cảm hứng cho những thiết kế mới đầy sáng tạo. Và Công Trí - người có tên trong danh sách 100 nhà thiết kế đương đại nổi bật nhất trên toàn thế giới, là cuộc hợp tác đầu tiên của Hanoia để cùng tôn vinh chất liệu sang quý này. Với Công Trí, màu đen tuyền của lãnh Mỹ A không phải là duy nhất. Độ bóng và mờ của lụa được Công Trí sử dụng trong những nếp gấp, những đường đan tết, trong việc tạo độ nhún phồng khác nhau, cộng với cử động của người mặc để cho ra những sắc độ đen khác nhau, như luôn có một thứ ánh sáng rực lên rồi lại khuất đi rất kín đáo trong chiều sâu của lãnh. Kỹ thuật tết vải mà Công Trí sử dụng trong thiết kế đòi hỏi người thợ phải rất tỉ mỉ để cho ra những mối đan xen đẹp đẽ, nhắc nhở đến sự điêu luyện thủ công của những người thợ dệt vải, nhuộm vải. Những nếp lụa rủ quyến rũ đầy lãng mạn trên áo, váy mang lại hơi thở hiện đại cho chất liệu truyền thống cả trăm năm trước.


Ngoài ra, Lãnh Mỹ A cũng được táo bạo thử nghiệm với đồ phụ kiện, như túi, ví, trong đó ngoài màu đen nguyên bản còn hiện diện cả những sắc màu mới cũng được nhuộm từ các chất liệu hoàn toàn thiên nhiên. Rồi đây, những tấm lãnh Mỹ A không còn nằm trong truyền thuyết. Màu đen huyền ảo của nó sẽ được biến hóa khôn lường và sẽ tạo nên một phong cách thời trang mới, sang trọng, quý phái và đầy cá tính – như niềm kiêu hãnh về thứ Lụa duy mỹ nhất Việt Nam.

Bài: M.Hằng

Bình luận