Mặt nạ vùng eo biển Torres

30/10/2018 15:48

Tạo tác và sử dụng những chiếc mặt nạ là một phần quan trọng trong văn hóa thổ dân vùng Eo biển Torres

Eo biển Torres nằm giữa vùng bờ biển của Papua New Guinea và mũi Cape York ở phía bắc Australia là nơi có tới hơn 200 hòn đảo, làm nên cảnh quan đa dạng và đời sống dân cư mang nhiều nét văn hóa đặc sắc. Tạo tác và sử dụng những chiếc mặt nạ được trang trí tinh tế trong các nghi lễ của cư dân Eo biển Torres vốn có truyền thống từ xa xưa. Khởi nguồn từ tín ngưỡng, tạo tác mặt nạ và sử dụng mặt nạ ngày nay được cư dân ở đây coi là cách thức phục hưng nghệ thuật, văn hóa cổ xưa và bảo tồn những nghi lễ bản địa sống động của vùng Eo biển Torres.


Văn hóa thổ dân Úc, trong đó có văn hóa cư dân vùng Eo biển Torres được giới nghiên cứu cho rằng hình thành từ cách đây hơn 40.000 năm. Trong đó, tạo tác mặt nạ luôn là một phần quan trọng khi nhắc tới văn hóa vùng này. Vào thế kỷ 19, nhiều nhà thám hiểm và truyền giáo châu Âu đã sưu tầm những chiếc mặt nạ độc đáo của các bộ lạc sinh sống trên những hòn đảo vùng Eo biển Torres. Hiện nay, phần lớn những mặt nạ này nằm trong các sưu tập lịch sử ở nhiều nơi trên thế giới. Và, bất kỳ ai khi ngắm nhìn những di vật cổ xưa của cư dân Torres đều kinh ngạc về độ phức tạp và óc sáng tạo của họ. Những vật liệu thô sơ để chế tác mặt nạ được lấy từ rừng, biển như mai rùa, vỏ sò, vỏ ốc, sợi thừng hay sáp ong hoang dã… Kỹ thuật làm mặt nạ là điều đáng chú ý nhất khi người làm mặt nạ phải am hiểu chất liệu và sử dụng thành thạo nhiều công cụ khác nhau trong quá trình tạo tác.


Khởi thủy, mặt nạ có vai trò rất quan trọng đối với các nghi lễ của cư dân vùng Eo biển Torres. Họ cho rằng, một chiếc mặt nạ và những nghi lễ liên quan sẽ làm thay đổi bản ngã và giúp người đeo nó giao tiếp được với tổ tiên.

Hiện nay những cư dân vùng Eo biển Torres tạo tác những chiếc mặt nạ theo cảm hứng từ những mặt nạ cổ đại được sưu tầm và lưu giữ tại nhiều bảo tàng ở châu Âu hay Australia… hoặc để sử dụng cho nhiều nghi lễ của các bộ lạc như Chào đón gió mùa, Cầu mùa màng, Cầu mưa… hay mặt nạ hình tượng vật tổ, nhân vật quan trọng có ảnh hưởng đến đời sống cộng đồng, các nhân vật chính trong những câu chuyện huyền thoại của thổ dân vùng Eo biển Torres…

Trong khi các nghi lễ văn hóa và truyền thống vẫn được thực hiện để truyền tải kiến thức và tái hiện các sự kiện lịch sử quan trọng tại vùng Eo biển Torres, kỹ năng và kỹ thuật cần thiết để làm mặt nạ đã bị mai một theo thời gian. Hơn ai khác, chính những cư dân vùng Eo biển Torres luôn đau đáu để lưu giữ những tinh hoa bản địa thông qua việc học hỏi tạo tác mặt nạ từ chính những di vật cha ông để lại. Rất tiếc là những cổ vật trong đó có những chiếc mặt nạ từ thời cổ đại đã không có mặt trên quê hương của chúng. Ephraim Bani – một cư dân vùng Eo biển Torres chia sẻ rằng có rất nhiều cổ vật mà người dân vùng Eo biển Torres chưa bao giờ thấy kể từ khi chúng được mang đi. Ông đã nói lên tiếng lòng mình, cũng như cư dân địa phương là mong muốn những di vật của cha ông được trở về quê hương để các kiến thức cổ xưa có thể được truyền lại. Từ đó, văn hóa có thể được hồi sinh từ chính cộng đồng mình. Người dân vùng Eo biển Torres tin rằng đây là cách mà họ kết nối với linh hồn tổ tiên và học hỏi kiến thức từ quá khứ.

Khác với văn hóa thổ dân ở vùng sa mạc trung tâm, nơi đất đai luôn khô cằn, thiếu nước, cuộc sống của những cư dân sống trên các hòn đảo vùng Eo biển Torres gắn liền với biển cả. Cụ Florence Mabel Gutchen – cư dân sống trên đảo Darnley tự hào nói rằng: “Cuộc sống trên biển là của chúng ta và của các thế hệ tiếp theo”. Và, các thế hệ của cư dân Eo biển vùng Torres luôn mong muốn giữ gìn những nét văn hoa đặc trưng của vùng đất này để lưu giữ cho những đời sau. 


Hương Quỳnh

Bình luận