Tỉnh Catanduanes, phía đông Manila, miền Nam Cotabato vùng Mindanao và phía bắc đảo Luzon là nơi trồng và xuất khẩu chuối lớn nhất của Philippines. Người dân vùng này từ lâu đời đã biết dùng xơ chuối để làm nguyên liệu dệt nên bộ trang phục vô cùng độc đáo và ấn tượng, có tên là T’nalak. Loại vải này được các thổ dân Philippines chọn làm sính lễ trong hôn nhân. Thậm chí, ngày xưa, vải tơ chuối còn được sử dụng trong những lễ cưới hoàng gia. Nó biểu trưng cho sự sống, sự hòa hợp trong tình yêu, hôn nhân. Là sản phẩm có giá trị tâm linh và nghệ thuật nên vải tơ chuối còn được giáo dân sử dụng để làm tấm choàng tượng Thánh trong nhà thờ Công giáo. Bộ trang phục này có ba màu chủ đạo là trắng, đen, đỏ với các họa tiết, hình thêu về muông thú, cảnh sắc thiên nhiên nơi vùng đất mà thổ dân T’boli, Ifugao... sinh sống.


Từ vật liệu thừa thãi của địa phương, đôi bàn tay khéo léo của người thợ dệt thủ công đã tạo nên các sản phẩm chẳng những mang đậm bản sắc văn hóa tộc người mà còn đạt tiêu chuẩn quốc tế về thương hiệu thời trang. Người T’boli thu hoạch bẹ chuối tước thành sợi nhỏ, phơi khô rồi xe thành sợi để dệt gọi là musa textilis. Để tạo ra loại sợi đặc biệt này, người thợ thủ công phải trải qua nhiều công đoạn: tách xơ để tạo thành sợi, nối hai sợi với nhau, mắc sợi dọc lên khung cửi, định hình hoa văn, buộc sợi để tạo hoa văn, dệt vải, nhuộm, làm bóng vải bằng cách lấy mảnh sò chải trên mặt vải...


Bí quyết làm nên vẻ đẹp của vải dệt bằng tơ chuối là việc nhuộm sợi theo kỹ thuật ikat trước khi dệt. Người ta dùng dây nhựa, xơ thực vật hay lá cây buộc bao chặt từng phần sợi. Khi nhuộm những chỗ được bao sẽ không bị nhuốm màu. Quy trình buộc và nhuộm lặp lại nhiều lần với các vị trí buộc dây thay đổi và với các màu nhuộm khác nhau sẽ tạo cho sợi có nhiều đoạn màu sắc khác nhau. Khi dệt, nếu dùng sợi đa sắc làm sợi dọc hoặc sợi ngang, tấm vải sẽ có họa tiết ikat đơn (ikat sợi dọc hoặc ikat sợi ngang); nếu dùng cho sợi dọc và cả sợi ngang thì được loại ikat đôi. Sau khi nhuộm, trên một đoạn sợi cùng có màu chàm, màu đỏ, màu vàng và màu đen lẫn lộn, tạo ra sắc độ đậm nhạt khác nhau. Khi dệt, người ta phối hợp màu sắc với nhau, tạo ra những dải hoa văn rất độc đáo và lạ mắt trên nền đen của vải thổ cẩm - ta hay gọi là dạng "hoa văn gợn sóng".
Trong văn hóa dân gian của người T'boli, từ khi lựa chọn xơ chuối cho đến khi hoàn thành, người phụ nữ không được gần gũi với đàn ông và đàn ông T'boli cũng không được chạm tay vào các sợi tơ dệt, nếu không sản phẩm sẽ không được hoàn thiện.


Khả năng tuyệt vời của loại sợi này chính là việc chống chịu với sự thay đổi của thời tiết, nhất là độ ẩm. Nó có độ cứng, độ dai, độ co giãn của chất liệu sợi xơ chuối. Ngày càng nhiều khách hàng có cảm tình với thời trang từ xơ chuối. Từ đây đã cho ra nhiều sản phẩm thời trang đa dạng: khi là váy, khi là áo cánh, áo khoác hay áo choàng, khăn đội đầu - tuỳ thuộc vào phong cách và sở thích của người mặc.


Kĩ thuật dệt thổ cẩm T'nalak của người T’boli đã được các tộc người Bagobos, B'laan và Pulangiyen học hỏi. Tại đây, người ta đã xây dựng hẳn một ngôi trường để thu hút thế hệ trẻ đến học hỏi, truyền dạy, bảo tồn và phát triển nghề dệt truyền thống. Còn các nhà thiết kế cũng sử dụng chất liệu này để tạo ra nhiều mẫu thời trang độc đáo. Một số thí sinh dự thi hoa hậu, người mẫu thời trang, nghệ nhân dân gian các dân tộc thiểu số ở Philippines rất tự hào khi được mang trang phục, sản phẩm dệt xơ chuối giới thiệu nhiều nơi trên thế giới.

Bài và ảnh: Trần Tấn Vịnh

Bình luận