Về đất tổ tìm lại nguồn cội

19/06/2019 17:21

Hàng năm, con dân nước Việt lại kéo về thành phố lễ hội là Việt Trì (Phú Thọ), để thắp nén hương thơm tưởng nhớ các vua Hùng. 



Nơi đây được coi là Đất Tổ, có bàn thờ Tổ trên núi Nghĩa Lĩnh. Trên thế giới, hiếm có những cuộc hành hương về nguồn đông đúc đến thế. Lại càng hiếm hơn, cả nước cùng chung một ông Tổ, một miền đất Tổ. Đó chính là tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên mà UNESCO đã công nhận “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Việt Nam là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại” vào ngày 6 tháng 12 năm 2012.

Tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên bắt nguồn từ đạo lý dân tộc “uống nước nhớ nguồn”. Từng gia đình có bàn thờ cha mẹ, ông bà. Từng họ tộc có nhà thờ họ. Các họ tộc quần tụ để lập nên bàn thờ chung đặt ở Phú Thọ.

Từ năm 1938, trường Viễn Đông Bác cổ đã thống kê có tới 1.164 làng xã quanh vùng ngã ba sông Hồng - sông Đà - sông Lô thờ Hùng Vương và các tướng lĩnh. Hơn 80 năm trôi qua, còn nhiều di tích thờ Hùng Vương nữa được thờ vọng ở khắp đất nước. Tôi đã từng đến San Jose, Mỹ thắp hương tại “Quốc Tổ vọng từ”, đã chứng kiến người Việt xa quê lập bàn thờ Hùng Vương. Nay mai, trên quần đảo Trường Sa của nước ta cũng lại xây dựng đền  thờ Hùng Vương. Sức mạnh cùng nguồn cội sẽ làm người Việt đoàn kết với nhau hơn để xây dựng và bảo vệ đất nước.

Truyền thuyết ngàn đời kể về nguồn gốc dân tộc Việt Nam từ “con Rồng, cháu Tiên”. Từ xa xưa, Lạc Long Quân kết duyên cùng Âu Cơ sinh ra trăm người con. Sau đó, 50 người theo mẹ sống ở vùng núi mà con đầu chính là vua Hùng, lập nước Văn Lang, đóng đô ở Phong Châu (vùng Đền Hùng ngày nay). 50 người theo cha xuống miền biển.

Đền thờ Âu Cơ được dựng lên ở vùng ven sông Hồng, thôn Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, Phú Thọ. Đền được xây từ thời Lê Sơ, được nhà Lê phong sắc, được coi là đền Mẫu Âu Cơ, thờ người Mẹ chung của dân tộc. Hàng năm, lễ hội được tổ chức vào ngày 7 tháng Giêng, có lễ rước kiệu từ đền Mẫu Âu Cơ về đình. Đây cũng là một trong những điểm du lịch về nguồn nổi tiếng của Phú Thọ.

Đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh (xã Hy Cương, thành phố Việt Trì) là nơi thờ Hùng Vương, Quốc tổ của dân tộc. Từ xưa, trên núi có một di tích miếu thờ Hùng Vương. Hàng năm dân các xã xung quanh vẫn chăm lo thờ phụng. Đến năm 1874, vua Tự Đức mới cho xây lăng mộ vua Hùng. Năm 1923, vua Khải Định cho dựng tấm bia “Hùng Miếu điển lệ bi” trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh. Giai đoạn này, quần thể ba đền Thượng, Trung, Hạ được xây dựng khang trang với 539 bậc xi măng nối giữa các đền. Những năm gần đây, đền thờ Lạc Long Quân cũng được dựng ở ngay cạnh.

Hàng năm, ngoài lễ hội chính vào ngày 10 tháng ba, còn có nhiều lễ hội ở các đền, đình quanh Đền Hùng. Bên cạnh các nghi thức cúng tế, rước kiệu, còn có các tiết mục múa, hát, diễn lại hoạt cảnh thời các vua Hùng. Đáng chú ý, nhiều làng có tục hát Xoan tương truyền có từ thời Hùng Vương, ca ngợi công lao vua Hùng, các thần, thành hoàng với lời ca, điệu múa dân dã như hát đối giao duyên, hát múa mời rượu, hát điệu múa mò cá (tiều ngư canh mục)... UNESCO đã công nhận hát Xoan là “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại” vào tháng 12 năm 2017. Lễ hội nõ nường thờ sinh thực khí ở Tứ Xã, lễ hội “rước tiếng hú” để mở cửa rừng, hội vật ở Cao Xá, “rước Chúa gái” ở hai làng Vi - Trẹo, mô tả đưa công chúa Ngọc Hoa về nhà chồng là Sơn Tinh qua sông Đà về núi Tản, diễn hoạt cảnh “bách nghệ trình làng”…

Không phải ngẫu nhiên mà Phú Thọ lại là vùng đất Tổ. Cách đây khoảng 4.000 năm, các văn hóa Tiền Đông Sơn đã nở rộ. Đến văn hóa Đông Sơn cách đây hơn 2.000 năm, nhiều làng cổ, di vật đã tìm thấy. Đặc biệt, khu mộ cổ Làng Cả (niên đại thế kỷ 3 trước Công Nguyên) có trống đồng, giáo đồng, thắt lưng, đồ trang sức bằng đồng tinh xảo...đã gợi ý về một Kinh đô Văn Lang ở khu vực Việt Trì. Nơi đây đậm đặc truyền thuyết về nơi vua Hùng dạy dân cấy lúa, lập lầu kén rể, luyện quân, dựng kho thóc, cung điện, nơi hoàng tử Lang Liêu làm bánh chưng, bánh dày...

Truyền thuyết và lịch sử cứ quyện vào nhau để kể về một vùng đất Tổ, kinh đô thuộc nhà nước Văn Lang của các vua Hùng.

Bài: Giáo sư Trịnh Sinh

Ảnh: Trịnh Sinh




Bình luận