Hoa sen nhả lụa

06/05/2019 16:44

Bắt sen nhả tơ để xe sợi, dệt lụa không còn là câu chuyện xa vời trong truyền thuyết mà đó là bí kíp được nghệ nhân Phan Thị Thuận- một người phụ nữ thuần nông nắm giữ



Nếu như sợi tơ tằm vốn đã quen thuộc với các làng nghề thủ công truyền thống Việt thì sợi tơ sen lại là một thứ lụa hoàn toàn mới. Thứ lụa hảo hạng này có nguồn gốc từ ngôi làng ở khu hồ Inle (Myanmar); và dần dần người thợ thủ công ở những nước láng giềng như Campuchia cũng bắt đầu sản xuất. Màu lụa thường là trắng ngà, hay nâu nhạt nguyên thủy. Chất lụa mềm, nhẹ và do làm bằng phương pháp thủ công nên hạn chế nhuộm giá thành cũng khá đắt. Ở trên thế giới ngoài Myanmar, Campuchia, đến nay Việt Nam cũng sản xuất loại lụa quý hiếm này.

 Làng nghề duy nhất ở Việt Nam có thể tạo ra những thớ lụa tơ sen mềm mại, mộc mạc đó chỉ nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 40km: làng lụa Phùng Xá. Trong tiếng thoi đưa lách cách khắp cả làng, tôi tìm đến nghệ nhân Phan Thị Thuận, người đã có công “bắt sen nhả lụa”.

Hành trình dệt lụa tơ sen của bà Thuận hóa ra cũng khá tình cờ. Lần đầu bà được nghe đến loại lụa dệt từ tơ là nhờ một vị khách đến thăm xưởng. Câu chuyện về tơ sen của người Myanmar, Campuchia cứ luẩn quẩn với bà mãi bởi ao sen trong vùng nhiều, thân sen trước nay là thứ bỏ đi nên việc “bắt” loài cây ấy nhả tơ chưa ai từng nghĩ tới. Được sự khuyến khích của nhiều người, bà Thuận mới bắt tay vào làm thử.

Người nghệ nhân lụa tơ sen kể: “Tất cả công đoạn tạo ra sợi tơ sen đều phải chỉn chu và rất cầu kỳ. Cuống sen sau khi được ngắt trực tiếp từ đầm phải rửa qua hai lần nước để làm sạch bùn và gai. Cuống sạch tơ mới sạch và đẹp. Cuống nào cũng làm được tơ sen, riêng cuống non cho tơ dẻo và đẹp. Cọng làm sạch sẽ được phân loại bên cứng, bên non, cọng to, cọng nhỏ xếp riêng và khi ấy việc rút tơ mới bắt đầu. Người thợ khéo léo dùng dao tiện một vòng quanh thân rồi dùng tay nhẹ nhàng kéo các sợi tơ, miết qua tấm gỗ tẩm ướt, kéo dài và bện lại với nhau. Quy trình này lặp đi lặp lại vài lần để sợi tơ đủ dày. Những sợi tơ của các cọng sen sau đó được quấn tiếp vào sợi tơ trước, và cứ thế cho đến khi cọng sen hết tơ. Tơ sau khi rút xong được bỏ vào cái bát lớn và quấn vào con suốt lớn. Cuộn tơ này đã sẵn sàng để được nhuộm, dệt và cắt may…”

Những sợi tơ sen đầu tiên đã ra đời vào tháng 1/2017, tuy nhiên tấm lụa đầu tiên được dệt ra từ tơ sen không như mong đợi của nhiều người. Nhiều mối nối quá vừa tốn công, tốn sợi mà miếng lụa cũng không mềm mại, mượt mà như mong muốn. Vậy là bà Thuận lại mày mò, cải tiến, nhiều ngày sau, dựa trên một khung dệt truyền thống, một khung dệt mới dành cho tơ sen, nhẹ hơn, độ giật cũng êm hơn đã ra đời. Cho tới thời điểm này, bà Thuận là người phụ nữ duy nhất có những khung cửi tơ sen ở Việt Nam.

Thông thường để tạo ra 250g sợi đủ dệt được một chiếc khăn sen có kích thước thông thường, một người sẽ mất khoảng hơn 10 ngày để rút tơ từ gần 3000 cọng. Cũng giống như nhiều sản phẩm truyền thống khác, lụa tơ sen do làm thủ công hoàn toàn, mất nhiều công sức, nên giá khá cao, thường gấp từ 7-10 lần so với sản phẩm tương tự làm từ lụa tơ tằm. Kén khách, kén cả cách sử dụng nhưng lụa làm từ nguyên liệu đặc biệt, thân thiện với thiên nhiên và con người nên sản phẩm làm ra đều được nâng niu đón nhận. Dù dệt lụa từ tơ sen chưa phải nguồn thu nhập chính của người dân quê lụa song bà Thuận và những nghệ nhân làng nghề luôn tin rằng những tấm lụa độc đáo này sẽ mở ra cho làng nghề một hướng đi mới cho các làng nghề lụa. Và lụa Việt, hi vọng, sẽ sang trang.

Bài & Ảnh: Việt Cường





Bình luận