“Môn nghệ thuật thứ chín” của nước Pháp

21/11/2018 16:29

Hãy làm một chuyến viễn du vào xứ sở diệu kỳ của nghệ thuật truyện tranh tiếng Pháp hiện đại.

Cha đẻ của nghệ thuật truyện tranh, họa sĩ người Thụy Sĩ Rodolphe Töpffer (1799-1846) gọi bộ môn này là “văn học bằng tranh”, bởi nó là một cách biểu đạt mới nằm giữa ngã ba văn học và nghệ thuật thị giác. Trong vòng nửa thế kỷ qua, cách nhìn nhận đối với loại hình nghệ thuật này đã thay đổi nhanh chóng, thể hiện rõ nhất là qua việc định nghĩa từ này trong từ điển Petit Larousse Illustré. 
Pháp là một trong những quốc gia xuất bản truyện tranh hàng đầu thế giới. Truyện tranh tại đây được coi là “môn nghệ thuật thứ chín”. Ngược dòng lịch sử, có thể thấy sau Thế chiến 2, với rất nhiều nỗ lực, truyện tranh Pháp với trường phái Bỉ đã có chỗ đứng xứng đáng trong thế giới truyện tranh. Ngoài các tác giả lừng lẫy như Hergé (cha đẻ của nhân vật Tintin, Rene Gosciny và Albert Uderzo (hai tác giả của bộ truyện tranh nổi tiếng Asterix và Obelix), truyện tranh Pháp còn có các tác giả lớn khác như Tillieux và Peyo với nhân vật Xì trum, Franquin sáng tạo ra Spirou, Morris với anh chàng cao bồi Lucky Luke,… cùng các tạp chí truyện tranh nổi tiếng như TinTin, Spirou, Barbarella, Epoxy.

Từ cuối những năm 1960, truyện tranh tiếng Pháp có bước ngoặt lớn và có những sáng tạo đặc biệt. Các album tăng theo cấp số nhân; và dần dần, những thể loại mới xuất hiện: hài kịch, tự truyện, phóng sự… Truyện tranh không còn chỉ là một thể loại văn học để giải trí mà còn là một cách thức biểu đạt theo đúng nghĩa của nó, có khả năng truyền tải bất kì câu chuyện nào và dành cho mọi đối tượng người đọc. Bên dưới tiêu đề của tạp chí truyện tranh Tintin luôn in dòng chữ “dành cho lứa tuổi từ 7 đến 77”. Trong khoảng hai thập kỷ trở lại đây, thị trường truyện tranh tại Pháp và các nước nói tiếng Pháp cực kỳ sôi động khi có tới gần 400 nhà xuất bản đang hoạt động và hơn 5.000 đầu sách được xuất bản hàng năm.

Theo xu thế của thời đại, truyện tranh tiếng Pháp ngày nay cũng phát triển thêm một số hướng phù hợp với cuộc sống xã hội hơn. Dòng truyện tranh du kí được làm theo hướng phóng sự hiện đại. Khi đó người họa sĩ giống như phóng viên, đi thực địa lưu trú, sống và vẽ tác phẩm tại các địa bàn xa xôi hẻo lánh, cộng đồng khép kín hoặc vùng chiến sự, và các tác phẩm có nội dung như dạng phóng sự về cộng đồng. Tiêu biểu như tác giả Guy Delisle (sinh 1966, người Canada) với các tác phẩm Shenzhen (2000), Pyongyang: A Journey in North Korea (2003), Burma Chronicles (2007), hay Jerusalem (2011). Hay nữ họa sĩ trẻ Aurélie Nayret (sinh 1983, người Pháp), tác giả của tác phẩm Les Carnets de Cerise (Sổ ghi chép của Cerise), một trong những sê-ri hấp dẫn nhất thập kỷ 2010 dành cho trẻ em. Một dòng sáng tác nổi bật của truyện tranh Pháp hiện đại là những tác phẩm thể hiện những nội dung đề tài khó, nhiều kiến thức lịch sử,... không dành cho đại chúng, mà thường chỉ dành cho giới tinh hoa. Tuy nhiên, với thế mạnh của loại hình truyện tranh, đa phần các họa sĩ hiện đại vẫn tiếp tục với các chủ đề tự sự, hư cấu, châm biếm… là những nội dung đặc trưng của loại hình nghệ thuật này. Về mặt kỹ thuật, các tác phẩm cũng có các cách tạo hình phong phú, xử lí bố cục đa dạng hơn xưa, màu sắc cũng hấp dẫn và hiện đại hơn rất nhiều.





Một số tác phẩm và tác giả đình đám của truyện tranh Pháp hiện đại, vừa qua cũng đã có cơ hội tiếp cận với công chúng độc giả ở Việt Nam, thông qua một triển lãm chuyên đề về “Truyện tranh Pháp ngày nay” đã được giới thiệu tại Festival Huế 2018 (tháng 4), và Viện Pháp tại Hà Nội (tháng 7). Các thể loại truyện tranh đang chiếm ưu thế nổi trội trên thị trường hiện nay như truyện phiêu lưu mạo hiểm, truyện giả tưởng và tự truyện,... cũng được giới thiệu. Ngoài ra, một loạt trích đoạn phim được trình chiếu tại triển lãm cũng cho thấy điện ảnh Pháp ngày càng có xu hướng lấy cảm hứng từ truyện tranh.

Một thế giới của hình vẽ và ngôn từ, với cũng câu chuyện vừa hiện thực, vừa giả tưởng mơ mộng, sẽ luôn là một thế giới thú vị để người đọc khám phá. Bởi thế, nghệ thuật truyện tranh nói chung, và dòng truyện tranh hiện đại Pháp nói riêng, sẽ luôn là miền đất kỳ thú, lôi cuốn độc giả không ngừng.

Đỗ Thị Thắm



Bình luận