Những hạt tuyết đêm mỏng manh đang sơn phết màu trắng toát lên những bức tường xám xịt, cũ kỹ của thành Ulaanbaatar (Mông Cổ). Giữa cái rét căm căm ở thủ đô được mệnh danh “lạnh giá” nhất thế giới, trái tim tôi luôn được sưởi ấm nồng nàn bởi âm điệu Khoomei trầm bổng bay qua những đồng cỏ và vũ điệu Biyelgee hùng hồn đưa vó ngựa chinh yên của Thành Cát Tư Hãn lướt qua những thảo nguyên xanh trên đường mở rộng bờ cõi…

Đêm đầu tiên ở Ulaanbaatar, nhóm chúng tôi hồ hởi đến Nhà hát Thiếu nhi và Thanh niên xem chương trình ca múa nhạc dân gian “The Song & Dance Ensemble” do đoàn Tumen Ekh biểu diễn. Trên một vùng đất khác lạ về văn hóa, thoạt đầu khó ai hiểu được những gửi gắm tâm tình từ hình thể và giọng hát của những người nghệ sỹ điêu luyện. Nhưng khi vở diễn dần trôi qua, tôi chợt yêu mến âm thanh mai mái cùng tiếng đàn da diết đó. Tiếng hát ấy luôn vút cao rồi hòa quyện vào tiếng đàn trầm ấm như đoàn người ngựa của những bộ lạc du canh du cư băng qua sa mạc đi tìm sự sống trong trong ánh sáng bình minh nhân loại.

Vũ điệu Biyelgee – nơi sự sống bắt đầu

Từ thuở hồng hoang, những bộ lạc di cư muốn cảm ơn những vị thần ngự trị trên đỉnh núi cao đã ban cho họ những ốc đảo nhỏ có nguồn nước ngọt hiếm hoi. Từ đó, vũ điệu Biyelgee ra đời, ghi lại những sinh hoạt đời thường của các bộ lạc dừng chân trong sa mạc khi tìm thấy nguồn nước. Đơn giản, mộc mạc và chân chất trong suy nghĩ, người Mông Cổ sử dụng hình thể và đôi tay để thể hiện điệu múa trong những đêm sáng trăng, ghi lại nét sinh hoạt truyền thống thường nhật như cách vắt sữa bò, dê, cắt tỉa lông cừu, chuẩn bị những món ăn ngon hay quét dọn trang trí nhà cửa để đón Tết cổ truyền Tsagaan Sar…

Tôi say mê ngắm nhìn những bộ áo truyền thống được khoác trên người những vũ công, và từ đó mông lung nghĩ về hình ảnh huy hoàng của một đoàn quân bách chiến bách thắng của vị hoàng đế Thành Cát Tư Hãn kiêu hùng. Trên vó ngựa đường xa, màu sắc và thiết kế những bộ trang phục của đoàn quân viễn chinh thay đổi theo mùa cũng giống như những người di cư khi tham gia điệu múa tập thể Biyelgee. Một vài người nói với tôi, trên chiếc mũ truyền thống Toortsog của vũ công có 32 sợi dây sắc màu tượng trưng cho 32 bộ lạc anh em từng di cư qua miền thảo nguyên xanh. Vũ điệu Biyelgee đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp năm 2009.

Khoomei – tiếng hát trên miền thảo nguyên

Những giọt nước quý hiếm rồi cũng biến mất theo cái nắng khắc nghiệt của sa mạc. Đoàn người cùng gia súc tiếp tục rong ruổi qua những mảnh đất khác nhau như Nội Mông, Tuva hay Siberia để đi tìm suối nguồn tươi trẻ và Biyelgee có đôi chút khác biệt theo dòng thời gian khi nhịp chân được đưa vào điệu múa cổ truyền. Giữ lại hồn xưa nét cũ cho Biyelgee là kỹ thuật hát song thanh Khoomei. Trong ngôn ngữ Mông Cổ, “Khoomei” nghĩa là “Bản hòa âm từ thanh quản”, nhưng dường như những làn hơi hòa quyện ấy lại được tạo ra từ lồng ngực với âm vực vô cùng rộng lớn. Thời tiết khắc nghiệt của sa mạc Gobi cùng sự lạnh giá của những khu rừng Siberia đã khiến cho con cháu của vị Đại Đế có sức chịu đựng rất lớn và nội lực ấy đã được truyền tải bằng những âm điệu chót vót trên những nốt cao.

Âm thanh véo von của các nữ ca sĩ như lời ru ngọt ngào từ cây cỏ cho những đàn gia súc mau lớn, để rồi nuôi người đầu tuyến xa xôi; rồi đâu đó vương vấn niềm nhớ thương của người ở lại hay chót vót ở những nốt cao như lời động viên nhờ gió đưa tin. Xen lẫn là giọng trầm ấm của tốp ca nam mà nghe qua âm điệu ấy tôi mường tượng được những bước chân rầm rập, oai hùng của đoàn quân tiến về phía trước để vượt qua gian nan lẫn nỗi sợ. Đôi khi, giọng trầm bè lại nhẹ nhàng như lúc dừng quân giữa đường và người lính bỗng chốc dâng trào cảm xúc thương nhớ quê hương.

Mênh mông da diết Mã đầu cầm

Trước khi đến Mông Cổ, đọc tư liệu tôi được biết rằng một đứa trẻ cần phải chứng minh sự trưởng thành của mình bằng việc thành thục cưỡi ngựa bắn cung trong một cuộc thi hàng năm. Trong tôi, nhạc cụ Mã đầu cầm độc đáo của người Mông Cổ dường như thể hiện nỗi niềm của đoàn quân thiện nghệ trên lưng ngựa chinh phạt vùng đất mới. Một chút não nề da diết chạy thoáng qua khi nghe vài làn điệu được phát ra từ chiếc đàn Mã đầu cầm trong buổi tiệc âm nhạc, nhưng rồi thả hồn thật sâu vào âm thanh ấy, tôi chợt nhận ra rằng làn điệu ấy vẫn mang hơi thở phóng khoáng mênh mông của những đồng cỏ xanh. Cất vó băng băng qua những đồi cỏ mượt mà, những chú ngựa vẫn chưa biết hiện tại lẫn tương lai như thế nào nhưng vẫn phải theo những chiến binh trên nẻo đường xa. Trên những gót giày chinh yên là những tâm sự mà người lính muốn gửi gắm qua dây đàn Mã đầu cầm. Nơi đó, có những miền thảo nguyên xanh dưới bầu trời đầy mây trắng là người vợ cùng những đứa con thơ đang chờ đợi khúc ca khải hoàn; là những ngày yên bình quây quần thưởng thức món mì Beshbarmak hay món dê hầm đá Khorkhog; là những ngày rong chơi theo những hạt cát bị gió cuốn hút vô định về phía chân trời; là bếp lửa hồng ấm áp trong những căn lều để những ly trà sữa thêm ấm nồng…

Tuyết vẫn rơi nặng hạt trên đường về nhưng tôi vẫn đang bay cùng những âm vực qua miền thảo nguyên. Hy vọng một ngày tôi sẽ bắt gặp lại những âm điệu khó quên ấy trên những đồng cỏ bao la, khi một người chăn cừu nào đó cất tiếng hát ú ơ ú à trong màn sương hay một đêm sáng trăng nhảy điệu Biyelgee vui chơi cùng tộc người Kazakh…

Bài: Nguyễn Chí Linh & Henry Lee

Ảnh: Henry Lee, Hải Piano

Bình luận