Cuộc đời người chăn tuần lộc du mục ở Bắc Cực

13/12/2019 16:17

Có điểm gì chung giữa cảnh đẹp mùa đông, lãnh nguyên Bắc Cực, Bắc Cực quang, người du mục và những con tuần lộc?

Cả đời, tôi luôn ấp ủ một khao khát được đi tới những “điểm đến mơ ước” mà ít người biết tới. Đầu tháng Ba năm 2019, tôi khởi hành một chuyến phiêu lưu đến bán đảo Yamal để gặp người Nenets, một bộ tộc du mục sống bằng nghề chăn tuần lộc. Bộ tộc này hiện có khoảng 40.000 người (theo kết quả điều tra dân số Nga năm 2010). Yamal có nghĩa là điểm tận cùng của thế giới. Và đúng như tên gọi, mảnh đất xa xôi phủ băng giá với thời tiết khắc nghiệt có những lúc nhiệt độ giảm xuống -50°C.

Khi vừa đến trại của người Nenets, tôi đã được chào đón bởi những chú chó nhỏ. Họ sống trong những túp lều vải hình nón. Chúng được gọi là Chum. Từ xa những chiếc Chum này to hơn nhiều so với dự đoán, đường kính của chúng có lẽ lên tới 5-6m, được chống bằng các cột gỗ lớn và phủ kín bên ngoài bằng những lớp da tuần lộc. Ở chính giữa của mỗi Chum là một lò củi đa năng được làm bằng kim loại, dùng để nấu ăn và sưởi ấm. Tất cả các hoạt động: Ăn, ngủ, nấu nướng đều thực hiện bên trong căn lều.

Lều Chum của người Nenets
Lều Chum được làm từ những tấm da tuần lộc được khâu lại và phủ trên các cột gỗ, để hở một lỗ nhỏ ở chính giữa cho ống khói

Chủ nhà - anh Stefan và vợ Svetlana cùng họ hàng thân thích đã tiếp đón chúng tôi một cách nồng hậu. Ở đây, phụ nữ chăm lo việc nấu nướng, dọn dẹp, may vá, và quán xuyến chăm sóc những con tuần lộc bệnh tật hoặc mồ côi. Còn đàn ông phụ trách chăn đàn tuần lộc bao gồm cả việc trông chừng những loài săn mồi như chó sói, gấu Bắc Cực, và làm những công việc như bổ củi, sửa xe trượt tuyết…Điện ở đây được cung cấp từ một máy phát còn nước được lấy từ chính các mảng tuyết tan.

Vợ chồng chủ nhà
Anh Stefan - chủ nhà và vợ anh trong bữa ăn với chúng tôi.



Trẻ em ở Vùng đất Hy vọng
Các em nhỏ người Nenets học tại trường của người Nenets ở Vùng đất Hy vọng

Bữa tối là thời điểm tuyệt vời để chúng tôi tìm hiểu thêm về cuộc sống của những người du mục. Bữa ăn của chúng tôi gồm có thịt tuần lộc hầm hoặc luộc, cá bắt ở sông, khoai tây và bánh mì mua ở cửa hàng tạp hóa (nằm ở những ngôi làng gần nhất mà người Nenets đến mua các vật dụng thiết yếu).


Thịt tuần lộc
Sau khi tuần lộc được giết mổ, thịt được giữ ở ngoài trời. Không khí lạnh sẽ làm đông lạnh tảng thịt. Cần phải dùng cưa để xẻ thịt và chia thành từng miếng nhỏ.


Người du mục “dùng” tuần lộc một cách gọn ghẽ: thịt và nội tạng để làm thức ăn, da dùng để che phủ lều và làm quần áo, thậm chí các sợi gân còn được dùng làm chỉ. Đáng ngạc nhiên là thịt tuần lộc khá ngon, nó có vị rất giống thịt cừu nhưng không có vị gây.

Giữ ấm trong thời tiết lạnh giá là một yếu tố quan trọng, và tôi nhận ra trang phục của người Nenets là trang phục giữ ấm tốt nhất. Đàn ông Nenets mặc một chiếc áo choàng phủ bên trên các lớp quần áo làm bằng da tuần lộc, chân đi ủng tuần lộc mềm, cao cổ được trang trí bằng những sợi tua rua rực rỡ. Quần áo của phụ nữ thì nhiều màu sắc hơn và có các chi tiết phức tạp. 


Trang phục truyền thống của người Nenets
Alexander, anh trai của Svetlana, trong trang phục truyền thống của người Nenets. Những chú chó đóng một vai trò đặc biệt trong cuộc sống của người Nenets. Chúng chăn gia súc và làm bạn đồng hành với người du mục.


Những người chăn tuần lộc Nenets có lối chăn nuôi tương đối khác biệt so với những người du mục Kazakhstan ở Mông Cổ. Người Kazakhstan thường đưa đàn gia súc tới bãi chăn thả vào buổi sáng và dắt về vào buổi tối. Còn người Nenets lại thả rông đàn tuần lộc để chúng tự tìm những nơi có thức ăn. Thức ăn của tuần lộc là những địa y ủ dưới tuyết, rong rêu hay đôi khi là trứng chim. Vì thế khi nguồn thực phẩm của chúng cạn kiệt, người Nenets phải đóng gói lều trại để di cư theo đàn tuần lộc đến điểm chăn thả tiếp theo. Vào mùa hè, tuần lộc thường đi về phía Bắc theo hướng biển Kara và vào mùa đông chúng di cư về phía Nam.

Kiểm tra đàn tuần lộc
Thỉnh thoảng người Nenets gom đàn tuần lộc lại để kiểm tra tình trạng của chúng và để xem có nhầm tuần lộc của đàn khác hay thiếu tuần lộc của đàn mình hay không. Họ thường mời chủ các đàn khác tới nhận lại tuần lộc của họ.


Đôi khi, người Nenets phải đi tìm đàn tuần lộc ở cách xa hàng cây số và lùa chúng về trại với sự giúp đỡ của đàn chó Samoyed. Hàng xóm của họ (những chủ trại xung quanh) cũng được mời đến để nhận lại những con tuần lộc đi lạc.

Trong môi trường khắc nghiệt, cộng đồng du mục hoạt động trên cơ sở hợp tác. Đã có năm xảy ra một trận tuyết lở quét sạch đàn tuần lộc của một gia đình Nenets.

Cộng đồng đã tập hợp lại với nhau và cùng góp tuần lộc để giúp gia đình nọ bắt đầu lại từ đầu.

Tôi cũng đã tới thăm một trường học của trẻ em người Nenets tại vùng đất mang tên Hy vọng. Tại ngôi trường này, các em được học bằng cả tiếng Nga và tiếng Nenets. Nhà trường mong muốn sẽ bảo tồn ngôn ngữ và văn hóa của người Nenets. Cả trường nội trú chỉ có bảy học sinh, gồm một học sinh nam và sáu học sinh nữ. Vùng đất Hy vọng có khoảng ba mươi cư dân với một nhà thờ Chính thống Nga, một trường mẫu giáo, một trường tiểu học.

Nhà thờ Hy vọng
Vùng đất Hy vọng với 30 cư dân này có một Nhà thờ Chính thống Nga được trang trí nhiều màu sắc.


Hàng năm, thành phố Salekhard tổ chức Lễ hội Người chăn Tuần lộc để thu hút khách du lịch trong và ngoài nước. Lễ hội chỉ kéo dài trong một ngày và thường được tổ chức vào thứ Bảy cuối cùng của tháng Ba. Những người chăn tuần lộc từ khắp các nơi tụ họp lại để tham gia các hoạt động như đua xe trượt tuyết và xe kéo tuần lộc. Lễ hội này khá giống một lễ hội Carnival.

Chuyến đi với người Nenets quả thực mang đến những trải nghiệm quá khác biệt so với cuộc sống của tôi ở thành phố; dù vậy tôi vẫn cảm thấy như ở nhà giữa chốn tận cùng hẻo lánh của thế giới.

CHAN MAXBY 









Bình luận