Múa rối nước - hiện đại soi bóng tiền nhân

06/08/2019 11:13

Có một trò diễn mà sàn diễn là mặt nước còn diễn viên lại xuất thân từ những miếng gỗ. Có một trò diễn mà con người chỉ thầm lặng đứng sau hậu trường trong khi những hình nhân vô tri lại tỏa sáng dưới ánh đèn sân khấu. Trò diễn đó chính là múa rối nước, một loại hình nghệ thuật biểu diễn mang đậm hơi thở của nền văn minh lúa nước đồng bằng Bắc bộ Việt Nam

Hiếm ngưi biết chính xác ri nưc ra đi t bao gi, bi nó bt đu ny mm, len li trong lòng các xóm làng chiêm trũng ri ln dn lên gia nhng sinh hot nh bé đi thưng. Tương truyn, múa ri nưc đưc hình thành t thế k 11 – 12. Theo thi gian, múa ri nưc ngày càng tr nên ph biến và hoàn thin thông qua nhng đúc kết ca nhiu thế h.

Múa ri nưc vn thưng đưc biu din trong các bui hi làng hay các dp l tết, khi bà con đã thu xếp xong vic đng áng đ cùng ra đình góp vui. Sau này, ri vào thành ph, ri vào nhà hát, din viên vn là ri g, sân khu vn là mt nưc, ngưi điu khin vn đng sau bc mành, nhưng không khí và quy mô ca nó đã khác hơn nhiu.

Ngh thut múa ri là s kết hp đc đáo gia ngh thut to hình và k thut biu din. Đ din đưc trò ri nưc, ngưi ta phi dng lên nhà ri (còn gi là thy đình) trên mt ao làng vi li kiến trúc mái chùa cong cùng mành tre, c phưn, võng lng, cng hàng mã... to nên mt sân khu sinh đng. Thi nay, thy đình đưc dng ngay trong các nhà hát và trong các khu du lch sinh thái… vi sân khu là h nhân to. Khán gi làng đng ngi xúm xít quanh ao xem ri còn khán giá ph ngi ghế ngay hàng thng li xem ri. Khn gi làng xem ri gia hây hây gió tri còn khán gi ph li xem ri gia mát m điu hòa. Tuy có s khác nhau v không gian biu din, nhưng các ngh nhân và ngh s đu c gng đem li cho khán gi nhng nét đc trưng ngh thut ri nưc Vit Nam.

Ri nưc khác ri cn (ri cn gm ri tay, ri que, ri dây) là ngưi điu khin s dng h thng sào kết hp vi dây đ điu khin con ri. H thng sào, dây giúp ngưi đng sau bc mành (còn gi là bung trò) có th điu khin nhng con ri c đng theo ý mun. Li điu khin đòi hi k năng thun thc, làm sao đ các c đng ca ri nhp nhàng và phù hp vi li thoi, âm nhc, t đó lt t đưc thn thái nhân vt. Phn thân trên ca ri ni lên mt nưc còn phn chân chìm dưi nưc đưc gn đế đ gi thăng bng và lp b điu khin. Nhng con ri đưc đo gt t g sung (th g nh và ni đưc trên nưc), đưc to hình ng nghĩnh vi màu sc rc r tươi vui và dân dã. Ngoài ra âm thanh và ánh sáng cũng là yếu t góp phn quan trng vào s thành công ca mt tiết mc ri nưc. Ri nưc cn tiếng đàn, tiếng hát, tiếng trng mõ, tiếng kèn sáo và c nhng tiếng pháo ph tr đ tht tròn vai. 

Gia nhp sng tc đ thi cách mng Công nghip 4.0, ngh thut múa ri vn đưc duy trì và bo tn. Bên cnh nhng sinh hot biu din hi hè đã thành thông l nhiu làng xã, trên khp cc có rt nhiu đa đim t chc biu din múa ri nưc hp dn khán gi, đc bit là các khán gi nh tui và ngưi nưc ngoài. Lp tr đưc tiếp cn gn gũi vi ngh thut biu din dân gian còn ngưi nưc ngoài đưc biết thêm mt nét văn hóa đc sc ca Vit Nam. Tuy nhiên nhng ngưi tâm huyết vi ngh thut múa ri còn k vng hơn thế. Bi duy trì đưc nhưng đã phát trin đưc hay chưa? Phát trin đây không ch là nhân rng đa đim biu din, tăng sng sut din, thu hút đưc khán gi mua vé, mà cao hơn na phi là s tìm tòi, sáng to đ đào sâu và phát huy nhng giá tr vn có ca ngh thut múa ri nưc mà các thế h đi trưc đã gây dng.

 Những người yêu nghệ thuật rối nước, những nghệ nhân múa rối nước và tạo tác con rối vẫn luôn trăn trở để gìn giữ môn nghệ thuật truyền thống thấm đẫm tinh thần Việt. 

Phm Thùy Dung 



Bình luận